Quả mắc mật khô

Quy trình sấy quả mắc mật tại Nông sản Vũ Lâm

Quả mắc mật tươi sau khi thu mua về sẽ được rửa sạch và để cho ráo nước

Quả mắc mật sau khi để ráo nước sẽ được đưa vào các khay và đưa vào lò sấy

Quả mắc mật là quả gì

Quả mắc mật là quả của cây mắc mật hay còn có tên gọi khác là quả móc mật. Đây là một trong những loại quả làm gia vị đặc trưng cho những món ăn của người dân vùng Đông Bắc. Quả mắc mật là tên gọi được bắt nguồn từ dân tộc Nùng, Tày nghĩa là “quả ngọt”. Quả mắc mật được sử dụng trong các món ăn truyền thống như vịt quay Lạng Sơn, khâu nhục…

Giới thiệu sơ lược về cây mắc mật

Tên gọi

• Tên khoa học: Clausenae Indicae.
• Tên gọi khác: Cây mắc mật, cây móc mật, cây mác mật

Cây mắc mật phân bố ở đâu

Theo Dữ liệu khoa học Hoa Kỳ (USDA, 2010), cây Mác mật có nguồn gốc ở châu Á nhiệt đới, chủ yếu ở Ấn Độ (các bang Maharashtra, Karnataka, Tamil Nadu, Kerala), Sri Lanka và Việt Nam. Một số tài liệu khác cho biết, loài Clausena indica phân bố nhiều ở rừng tự nhiên Quảng Tây – Trung Quốc, Ấn Độ, Lào, Campuchia, Thái lan, Malaysia, Indonexia, Philippin và Việt Nam.

Tại Việt Nam, cây mọc phổ biến từ Bắc vào Nam, tập trung phân bố ở Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Quảng Ninh, Hà Nội, Thanh Hóa, Hòa Bình… trong đó, Lạng Sơn là tỉnh trồng nhiều nhất khoảng 350 ha. Hiện nay, rải rác ở Lâm Đồng một số nông dân của các huyện như Lâm Hà, Đức Trọng đã trồng và cho thu hoạch lá, quả…

Mô tả thực vật cây mắc mật

Cây nhỡ hay cây gỗ nhỏ không lông, cao 3-7m, cành non màu tím đỏ, hay đen đen. Lá kép mọc so le, gồm 5-9 lá chét mọc so le hay mọc đối, mỏng, hơi cứng, hình trái xoan hay bầu dục, dài 3,5-5cm, rộng 1,7-3cm; gân phụ rất mảnh, 5-7 (10) cặp; có đốm nâu trên cả hai mặt; mép nguyên hoặc có răng cưa rất nhỏ; cuống phụ 4mm. Ngù hoa cao 4cm ở ngọn nhánh, không lông. Hoa có 4 lá đài, 4 cánh hoa kết hợp màu trắng; nhị 8, 5 dài, 3 ngắn, chỉ nhị dẹp; bầu không lông. Quả xoan, cao 8mm, khi chín màu đỏ.

Hoa tháng 4-6; quả tháng 9-1.

Thành phần hoá học có trong quả mắc mật

Toàn cây, nhất là lá và quả chứa tinh dầu 1,2-2% ở lá tươi, 5% ở lá khô, 6% ở quả khô, mà thành phần chính là isomenthon 51,9% và menthon 42,2%.

Quả mắc mật có tác dụng gì

• Quả mắc mật vị hơi chua ngọt có thể ăn tươi hoặc dùng để nấu, kho trong một số món ăn. Quả mắc mật rất giàu hàm lượng vitamin C.
• Lá mắc mật có tinh dầu thơm nên được dùng trong các món vịt quay, lợn quay, kho cá… Lá có hàm lượng protein, sắt, mangan, canxi rất cao.
• Hạt mắc mật phơi khô xay thành bột, dùng để làm gia vị vịt quay lạng sơn.

• Lá mắc mật có tác dụng lợi mật, kích thích tiêu hóa, bảo vệ gan, có thể sản xuất thành sản phẩm chức năng.
• Tinh dầu quả mác mật có tác dụng bảo vệ gan, giảm đau, là nguyên liệu để làm thuốc.
• Lá và rễ cây mắc mật được dùng làm nguyên liệu trong đông y.

Quả mắc mật tươi dùng để làm gì

Mắc mật tươi kho thịt

Để làm được món này chúng ta nên lựa chọn thịt ba chỉ ngon, vừa mỡ, thái con trì. Sau đó rửa sạch rồi ướp với hạt mắc mật xay nhuyễn, mắm, bột ngọt, nước màu, đường cho vừa ăn.

Ướp khoảng 15 phút sau đó cho ít quả mắc mật tươi vào và kho như bình thường đến khi nhừ thịt, nước thịt sền sệt, miếng thịt vàng là được. Quả mắc mật có vị thơm, chua ngọt sẽ giúp món ăn thêm đậm đà và hấp dẫn hơn.

Quả mắc mật tươi ngâm dấm ớt

Với món này chúng ta chỉ cần thái nhỏ măng và ớt có thể để nguyên quả, xóc ớt và măng với ít muối hạt và tỏi sau đó ngâm với quả mắc mật tươi. Sau khoảng hơn 1 tuần thì có thể dùng được. Món này ăn kèm với bún, phở, mì tôm, cháo, lẩu,… rất ngon và tăng thêm hương vị cho món ăn của bạn

Cách chế biến quả mắc mật tươi

Quả mắc mật ngâm muối

Nguyên liệu các bạn cần chuẩn bị gồm có:

• Móc mật quả tươi: 1kg
• Muối hạt 50gr

Cách ngâm :

• Để muối được móc mật ngon bạn nên chọn những quả tươi, da căng tròn không bị dập vỡ. Nếu muốn móc mật muối dùng được lâu thì không được làm rách vỏ quả, cuống bạn phải dùng kéo cắt sát không được dùng tay bẻ cuống vì như vậy sẽ làm rách vỏ quả móc mật. Nếu vỏ bị rách hoặc dập khi bạn ngâm sẽ dễ bị ủng, và tách hạt ra khỏi vỏ nhìn rất xấu và ăn không ngon.
• Rửa móc mật bằng nước muối pha loãng sau đó bạn thanh ra phơi cho thật khô nếu dính nước thì sẽ bị nổi váng. Bình muối tốt nhất là bạn nên chọn bình thuỷ tinh, rửa sạch và lau khô nước.
• Tiến hành muối móc mật bằng cách: cứ một lớp móc mật bạn rắc một lớp muối. Cứ như vậy cho hết móc mật thì thôi.

Đậy nắp kín, để ở nơi thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp chiếu vào. Sau khoảng 3-5 ngày là dùng được. Bạn có thể dùng móc mật muối để chế biến các món ăn

Quả mắc mật ngâm măng ớt

Nguyên liệu:

• Măng củ tươi 1kg
• Ớt 100gr
• Tỏi 100gr
• Giấm gạo 300ml
• Quả mắc mật
• Gia vị: Đường, muối

Cách làm:

• Chọn loại măng củ to nhưng ngắn, không quá già, măng phải tươi không bị héo, bề mặt măng không có đốm, vỏ mỏng. Nếu thấy măng có màu trắng, vàng bất thường và có mùi hôi thì bạn không nên mua nhé vì đó là măng hỏng hoặc kém chất lượng rồi.
• Chọn những trái ớt tươi, và giòn, có kích cỡ nhỏ hoặc trung bình. Ớt to thường có rất nhiều xơ, mùi vị không đậm đà. Những trái ớt đã bị mềm, đổi màu và đã được để lâu sẽ không thể dùng được.
• Chọn quả mắc mật chín, to tròn, căng mọng. Thông thường quả mắc mật chỉ có vào khoảng tháng 7
• Măng mua về bạn bóc bỏ lớp vỏ, gọt bớt phần già rửa sạch bào mỏng hoặc thái sợi ngắn.
• Đun nước và cho một chút muối vào trần sơ cho măng đỡ chát và đắng rồi đổ ra rổ cho ráo nước. Nếu ớt to bạn có thể thái lát còn ớt nhỏ có thể để cả quả hoặc đập hơi dập một chút nhé. Tỏi bóc vỏ thái lát. Quả mắc mật rửa sạch để cả quả.
• Pha hỗn hợp ngâm măng: 300ml dấm + 1 thìa muối + 2 thìa đường.
• Sau khi măng đã nguội hẳn thì bạn cho măng, tỏi, ớt mắc mật vào lọ thủy tinh, sau đó cho hỗn hợp dấm vào để măng ngập trong dấm. Cuối cùng bạn đậy kín nắp vào và để chỗ mát khoảng 1 tuần là dùng được.

Như vậy là bạn đã hoàn thành xong các bước làm măng ớt ngon đúng chuẩn rồi. Vị chua chua giòn giòn của măng cùng vị cay tới tê lưỡi khi ăn cùng với món phở vịt quay của Lạng Sơn thì thật chuẩn vị làm sao. Bạn hãy ghi nhớ công thức và làm theo nhé. Nếu có dịp đến Lạng Sơn thì bạn đừng quên mua măng ớt về làm quà nhé.